بر اساس برنامه‌ریزی سازمان بنادر و دریانوردی، پیشنهاد ایجاد بنادر نسل سوم، در برنامه پنج ساله پنجم ارائه شده است. از همین رو پیش‌بینی می‌شود در صورت تحقق این امر، مناطق بندری مشمول قانون سرمایه‌گذاری مناطق آزاد تجاری شوند. همچنین این امكان فراهم خواهد شد تا سرمایه‌گذاری بخش خصوصی با استفاده از معافیت‌های مالیاتی و تسهیلات گمركی انجام شود.

به‌طور كلی كارشناسان بنادر را به عنوان حلقه اتصال شبكه حمل‌ونقل كشور دانسته و معتقدند بنادر به عنوان مجاری اصلی ورود و خروج كالا تاثیرات قابل توجهی در اقتصاد كشور دارند. این در حالی است كه پایین بودن هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی نسبت به حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی و هوایی نقش موثری در كاهش قیمت تمام شده كالاهای عبوری دارد. آن هم در شرایطی كه حدود 95 درصد واردات و 85 درصد صادرات كشور از طریق دریا انجام می‌شود.

تاسیس نسل سوم بنادر در برنامه پنجم

در همین شرایط، رئیس سازمان بنادر و دریانوردی با بیان اینكه بنادر نسل سوم در قالب برنامه پنجم، ایجاد خواهند شد. بر این اساس به جای اینكه كالا فقط از طریق شبكه حمل‌ونقل به مقاصد داخلی وارد شود، مراكز تولید و خدمات به محوطه‌های بندری نزدیك شده و در پس كرانه‌‌های بنادر قرار می‌گیرد، اظهار داشت: حركت به سمت ایجاد بنادر نسل سوم، ایجاد امكانات، دستگاه‌ها و مزیت‌هایی را در مناطق بندری می‌طلبد تا بدین ترتیب سرمایه‌گذاری‌های مختلف در این بنادر توجیه مناسب داشته باشد و بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری هرچه بیشتر در بنادر متمایل شود. ‌سید عطاء‌الله صدر با اشاره به اینكه به دنبال ایجاد بنادر نسل سوم، امكان تامین، تولید و لجستیك كالا در بنادر فراهم می‌شود، تصریح كرد: پس از ایجاد اینگونه بنادر، در مناطق بندری به جای اینكه كالا فقط از طریق شبكه حمل‌ونقل به مقاصد داخلی وارد شود، مراكز تولید و خدمات به محوطه‌های بندری نزدیك شده و در پس كرانه‌‌های بنادر قرار می‌گیرد و ارزش افزوده در این مورد ایجاد می‌شود.

به گفته وی ایجاد بنادر نسل سوم كالایی كه مورد نیاز داخل كشور است به داخل كشور وارد می‌شود و قسمتی كه قابلیت صادرات مجدد دارد از آنجا به خارج كشور صادر می‌شود.

معاون وزیر راه‌وترابری معتقد است: ایجاد بنادر نسل سوم احتیاج به قانون دارد كه اگر این مورد تصویب شود در آینده نزدیك تحول بسیار درخشانی در رابطه با حمل‌ونقل دریایی و توسعه كشور صورت خواهد گرفت.

وی با تاكید بر اینكه جهت‌گیری كلی سازمان در برنامه پنج ساله پنجم پس از بررسی این برنامه توسط مجلس مشخص خواهد شد، گفت: لازم است سازمان بنادر و دریانوردی در آینده نزدیك به سرعت به سمت ایجاد بنادر نسل سوم حركت كند.

ضرورت حضور سرمایه‌گذاران در بنادر

بنا بر اظهارات انجام گرفته، در بنادر نسل اول، نیروی کار و سرمایه در نسل دوم، عامل سرمایه، در بنادر نسل سوم، دانش و فنون بندری به عنوان عوامل اصلی، نقش کلیدی را در بروز نقاط عطف ایفا کرده‌اند. در این شرایط به جرات می‌توان گفت، كه گسترش بنادر و توسعه آنها می‌تواند نقش قابل توجهی در توسعه فعالیت‌های اقتصادی داشته باشد. امری كه حمایت‌های دولتی از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی را می‌طلبد آن هم در شرایطی كه برای تاسیس نسل سوم بنادر برنامه‌ریزی می‌شود. به اعتقاد كارشناسان توسعه بنادر نسل سوم نیازمند سرمایه‌گذاری و حضور بخش خصوصی است. گرچه گفته می‌شود بنادر كم‌ریسك‌ترین نوع سرمایه‌گذاری‌ها در كشور هستند اما تحلیلگران و كارشناسان با تاكید بر اینكه اساسی‌ترین عامل رشد و توسعه هر بندر نوع نگاه سیاستگذاران کشور به آن است، می‌گویند: در حال حاضر سرمایه‌گذاران بخش خصوصی در بنادر کشور نیازمند حمایت‌های دولتی هستند.

رئیس سازمان بنادر و دریانوردی نیز با تاكید بر اینكه هم‌اكنون زمینه‌های مناسبی برای جذب سرمایه‌های خارجی در بنادر ایران فراهم شده است، می‌گوید: ریسك سرمایه‌گذاری در بنادر ایران بسیار پایین است. به گفته وی هیچ‌کس در بنادر نباید متضرر شود در واقع تولید ثروت خوب است در حالی که انباشت ثروت درست نیست. وی همچنین اظهار می‌كند كه سهم ارزش افزوده حمل‌ونقل در چشم‌انداز کشور هفت درصد تعیین شده، این درحالی است که سهم حمل‌ونقل دریایی در آن احصا نشده و ما باید سهم خود را در این بخش افزایش دهیم. صدر با این توضیح كه به دلیل قرار گرفتن ایران در مسیر كریدور تجارت جهانی، سازمان بنادر و دریانوردی توسعه بنادر بزرگ را در دستور كار خود قرار داده است، یادآور می‌شود: به دنبال درخواست وزیر راه و ترابری مبنی بر ایجاد هاب منطقه‌ای در كشور و به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی ایران و قرار گرفتن در مسیر تجارت جهانی (كریدور شمال و شرق)، فرصت‌های مناسبی در جهت ایجاد ظرفیت‌های مطلوب در بنادر، برای انتقال كالا به صورت ترانشیپمنت و ترانزیت به دیگر بنادر فراهم شده است. به گفته وی، برنامه‌ریزی در خصوص تبدیل كشور ایران به هاب منطقه‌ای، در سازمان بنادر و دریانوردی در حال انجام است كه اجرای این عمل سرمایه‌گذاری‌های نوین را می‌طلبد.

فعالیت بنادر در نیمه اول سال‌جاری

بررسی فعالیت‌ها در بنادر نشان می‌دهد جنوبی کشور پس از ماه‌ها رشد در مهر با كاهش روبه رو بوده است. آمارهای سازمان بنادر و دریانوردی نشان می‌دهد برخلاف شش ماهه ابتدایی امسال که فعالیت‌ ماهیانه در بنادر کشور رشد داشته است، در مهرماه حجم عملیات بندری با 12.5 درصد معادل 1.5میلیون تن کاهش از 12.5 میلیون تن به 10.9 میلیون تن رسید. این گزارش می‌افزاید: کاهش فعالیت در بنادر ایران در تمامی بخش‌های تخلیه، بارگیری، واردات، صادرات و حتی ترانشیپ کالاهای غیرنفتی نیز مشاهده می‌شود. بر این اساس در مهرماه امسال در بخش کالاهای غیرنفتی عملیات تخلیه و بارگیری با بیش از 19 درصد، تخلیه کالا با بیش از 21 درصد، بارگیری کالا با بیش از 14 درصد، واردات کالا با حدود یک درصد و ترانشیپ کالا با بیش از 85 درصد کاهش مواجه شد.

از سوی دیگر با آنكه در بخش کالاهای نفتی بر خلاف کالاهای غیرنفتی نیز عملیات تخلیه و بارگیری با رشد 4.5 درصدی مواجه بود اما حجم واردات کالاهای نفتی با 11 درصد و صادرات اینگونه کالاها با 25.7 درصد کاهش مواجه شد. بر اساس این گزارش، از جمله عوامل تاثیرگذار در کاهش فعالیت‌های بندری ایران به بندر شهید رجایی مربوط می‌شود. این بندر که بیش از 50 درصد حجم عملیات بندری کشور را به خود اختصاص داده است در مهرماه امسال با کاهش حدود 30 درصدی در تخلیه و بارگیری کالاهای نفتی و غیر نفتی مواجه و حدود دو میلیون تن از حجم عملیات نسبت به مدت مشابه سال گذشته را از دست داده. شاخص‌های عملکرد غیرنفتی بنادر در مهرماه امسال نشان می‌دهد با وجود افزایش شاخص تردد به بندر شهید رجایی اما متوسط تخلیه و بارگیری کالا در هر روز در این بندر با حدود 58 درصد کاهش از متوسط 186 هزار تن برای هر روز به 108 هزار تن در روز رسیده است. از سوی دیگر با افزایش 25 درصدی زمان انتظار برای سرویس‌دهی به کشتی‌ها 32 درصد کاهش یافته است.