بحران مالی جهان، كاهش قیمت جهانی كالاها به‌خصوص نفت و اقلام وابسته به آن و پایین آمدن قدرت خرید مردم باعث شده است كه همزمان با افزایش حجم صادرات غیر نفتی، ارزش آن كاهش پیدا كند. این در حالی است كه بسیاری از كارشناسان با توجه به كاهش قیمت نفت در سال جاری،‌كاهش صادرات نفتی و غیر نفتی ایران را نسبت به سال گذشته پیش‌بینی می‌كنند. در 9 ‌ماهه ابتدایی سال جاری در حالی صادرات غیرنفتی با احتساب میعانات گازی از نظر ارزش 1.34 درصد کاهش یافت که این کاهش در مورد صادرات میعانات گازی که همواره بخش اعظمی از صادرات غیرنفتی را نشان می‌دهد معادل 19.9 درصد است.

بنابر آمار گمرك ایران در 9 ‌ماهه سال جاری ارزش صادرات غیرنفتی ایران با احتساب میعانات گازی به 18 میلیارد و 127 میلیون و 220 هزار دلار رسید كه نسبت به مدت مشابه سال قبل 1.34 درصد كاهش داشت. وزن این میزان صادرات غیرنفتی 38 میلیون و 723 هزار تن بود كه از این نظر 33.21 درصد رشد داشته است.

بنابر این گزارش در مدت یاد شده بدون احتساب میعانات گازی 14 میلیارد و 739 میلیون و 700 هزار دلار كالا صادر شد كه در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 4.21 درصد افزایش را نشان می‌دهد. همچنین وزن صادرات غیرنفتی كشورمان بدون احتساب میعانات گازی 32 میلیون و 473 هزار تن بود كه نسبت به مدت مشابه سال قبل 36.47 درصد رشد داشت.
درعین حال براساس نتایج حاصل از آمار گمــرك، میزان صادرات كالاهای غیرنفتی بـــدون احتساب میـــعانات گــــازی طی 9 ماهه سال 1387 معــادل 14 میلیارد و 144 میلیون و 700 هزار دلار و میزان صادرات میعانات گازی در 9 ماهه سال 87 حدود چهار میلیارد و 228 میلیون و 802 هزار دلار بود.

قیمت هر تن كالای صادراتی در 9 ماهه سال 87 حدود 453.23 دلار و قیمت هر تن كالای صادراتی در این مدت، 1083.62 دلار بود كه هر دو در مقایسه با مدت مشابه سال قبل كاهش یافته‌اند. متوسط قیمت هر تن كالای صادراتی 592.91 دلار و متوسط قیمت هر تن كالای وارداتی 1365.98 دلار بوده است. این در حالی است كه متوسط قیمت هر تن كالای صــادراتی طی 9 ماهه سال 1386،470.66 دلار و متوسط قیمت هر تن كالای وارداتی 1137.33 دلار بــوده است.

عمده‌ترین خریداران كالاهای ایرانی

در این مدت عراق بزرگ‌ترین خریدار كالاهای ایران بود و 20.26 درصد از كل صادرات غیرنفتی ایران را به خود اختصاص داد. صادرات ایران به عراق طی این مدت دو میلیارد و 979 میلیون و 730 هزار دلار بوده است.
چین با واردات دو میلیارد و 83 میلیون و 750 هزار دلار انواع كالای ایرانی در جایگاه دوم قرار گرفت و 14.17 درصد از كل صادرات نفتی كشورمان را به خود اختصاص داد. همچنین امارات متحده عربی با اختصاص 13.23 درصد، هند با اختصاص 5.91 درصد و افغانستان با 4.82 درصد از كل صادرات غیر نفتی ایران رتبه‌های بعدی را از این حیث به خود اختصاص داده‌اند.

واردات

در 9 ماهه سال‌جاری 37 میلیارد و 35میلیون و 740 هزار دلار انواع كالا وارد كشور شد كه نسبت به مدت مشابه سال قبل 13.08 درصد كاهش داشت. وزن این میزان كالای وارداتی 34 میلیون و 178 هزار تن بود كه از این نظر واردات كشورمان 9.24 درصد رشد داشته است. در 9 ماهه سال 1387، میـزان واردات كشور 31233.95 هزار تن و به ارزش 42610 میلیون دلار بوده است.

امارات پیشتاز صادرات به ایران

امارات متحده عربی همچنان بزرگ‌ترین صادركننده انواع كالا به كشورمان به‌شمار می‌رود.

براساس بررسی‌های به عمل آمده در دفتر آمار و فناوری اطلاعات و ارتباطات گمرك ایران این كشور 26.09 درصد از ارزش واردات ایران در مدت یاد شده را به خود اختصاص داد كه این میزان بیش از یك چهارم میزان واردات ایران است. آلمان با اختصاص 9.49 درصد سهم از ارزش واردات كشورمان در جایگاه دوم قرار گرفت و پس از آن چین رتبه سوم را به خود اختصاص داد. در مجموع 8.60 درصد از كل واردات كشورمان در این مدت از كشور چین صورت گرفت. جمهوری كره با اختصاص 6.58 درصد و سوئیس با 4.36 درصد از كل ارزش واردات ایران در این مدت به ترتیب رتبه‌های چهارم و پنجم را به خود اختصاص دادند.

تراز تجاری

كسری تراز تجاری با احتساب صادرات میعانات گازی، در 9 ماهه سال جاری حدود 18 میلیارد و 908 میلیون دلار است. كسری تراز تجاری در 9 ماهه سال 87 حدود 24میلیارد و 273 میلیون دلار بود كه بدین ترتیب كسری تراز تجاری در سال‌جاری با كاهش همزمان ارزش صادرات غیرنفتی همزمان با كاهش بیشتر ارزش واردات، نسبت به 9 ماهه سال گذشته 22 درصد مثبت شده است.

پیش‌بینی كاهش صادرات

نگاهی به وضعیت تجارت در 9 ماهه سال 88 نشان‌دهنده آن است كه با وجود افزایش وزنی صادرات و واردات،‌ ارزش آن در حال كاهش یافتن است. این موضوعی است كه بسیاری از كارشناسان اقتصادی آن را در سال گذشته پیش‌بینی كرده بودند.

مقایسه ارقام صادراتی در 9 ماهه سال‌جاری با 9 ماهه سال قبل نشان‌دهنده آن است كه به‌علت وابستگی بسیاری از اقلام صادرات غیرنفتی به نفت، تاثیرات قیمت نفت و افزایش‌ها و كاهش‌های آن به‌طور مستقیم بر میزان صادرات غیرنفتی ایران تاثیر‌گذار است و به این ترتیب بسیاری از كارشناسان،‌ كاهش صادرات را با توجه به كاهش صادرات نفت و اقلام وابسته به نفت پیش‌بینی می‌كنند.

سیدحمید حسینی، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران و ایران نیز كاهش 20 درصدی مجموع صادرات نفتی و غیرنفتی را پیش‌بینی می‌كند.

وی در گفت‌وگو با تهران‌امروز تصریح كرد: ارزش صادرات حدود 800 تا 900 میلیون بشكه نفت در سال گذشته حدود 88 میلیارد دلار بود. وی ادامه داد: با تغییرات قیمت نفت در سال جاری از 40 دلار در اوایل سال تا 70 دلار درروزهای اخیر‌ و متوسط قیمت 60 دلار برای نفت، كاهش صادرات نفت تا حدود 55 میلیارد دلار در سال جاری پیش‌بینی می‌شود كه با پیش‌بینی پنج میلیارد دلار صادرات میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی به‌نظر می‌رسد ‌در سال جاری صادرات نفتی و غیرنفتی در مجموع 78 میلیارد دلار شود كه كاهشی 20 درصدی نسبت به 100 میلیارد دلار صادرات نفتی و غیرنفتی در سال‌گذشته را تجربه خواهد كرد.

وی ادامه داد: به‌نظر می‌ر‌سد صادرات غیرنفتی در سال‌جاری نسبت به سال گذشته افزایش نخواهد یافت و پیش‌بینی رشد 16 درصدی آن محقق نخواهد شد اما افزایش حجم آن همزمان با كاهش قیمت‌های جهانی،‌ كاهش ارزش آن را جبران كرده و آن را به مرز صادرات سال گذشته می‌رساند.

ثبات نرخ ارز بزرگ‌ترین مشكل صادركنندگان

در عین حال بسیاری از فعالان حوزه تجارت ایران معتقدند كه در حال حاضر یكی از بزرگ‌ترین مشكلات صادركنندگان ثبات نرخ ارز است به‌گونه‌ای كه آنها معتقدند در حالی كه هر سال با افزایش هزینه‌ها در بخش تولید و در نتیجه صادرات مواجه می‌شویم، ثبات نرخ ارز باعث كاهش سود حاصل از صادرات و در نتیجه كاهش قدرت رقابت‌پذیری صادركنندگان خواهد شد.
فرهاد فزونی، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران و ایران نیز چنین عقیده دارد. وی معتقد است، صادرات غیرنفتی ایران در حال حاضر از شرایطی جهانی تاثیر می‌پذیرد و كاهش قدرت خرید مردم در جهان باعث شده كه حتی با افزایش وزن،‌ كاهش ارزش صادرات غیرنفتی را شاهد باشیم.

وی افزود: مسلما در سال جاری صادرات ایران با توجه به شرایط جهانی كاهش خواهد یافت اما باید به فكر آینده صادرات بود و برخی مشكلات جانبی را حل كرد.

فزونی ادامه داد: با آنكه در برنامه چهارم توسعه تاكید شده بود كه نرخ ارز باید معادل تفاوت نرخ تورم داخلی و نرخ تورم بین‌المللی افزایش یابد اما در عمل چنین كاری صورت نگرفت و در نهایت تولیدات ما گران تمام شده و به مرور زمان توانایی رقابت در بازارهای جهانی را از دست می‌دهد. وی به تهران امروزگفت: ثبات نرخ ارز،‌ واردات را به صرفه كرده و واردات كالاهای بی‌كیفیت نیز بر مشكلات افزوده است.