این روزها در سطح جامعه ، بسیاری به دنبال این هستند که با واکاوی کوچکترین موضع گیری آقای هاشمی رفسنجانی در خصوص وضعیت فعلی کشور ، به این نقطه برسند که آیا سخنان ایشان همچنان بر محور اعتراض بیان می شود یا اینکه تغییری در نظرات ایشان حاصل شده است ؟ اینکه شایعاتی که عموما ساخته رسانه های حامی دولت است مبنی بر اینکه ایشان به دنبال منافع خود ، سکوت کرده چرا از سوی آقای هاشمی تکذیب نمی شود ؟ اینکه ایشان در برابر برخی هجمه ها و حملاتی که به خود و خانواده اش صورت می گیرد همچنان بر موضع قهر و اعتراض ایستاده است ؟ آیا ایشان همچنان نسبت به مواضع خود در سال های اخیر خصوصا انتقاد از رفتار صورت گرفته از سوی برخی مسئولان اجرایی و نهادهای دیگر پس از انتخابات پافشاری می کنند ؟

نگارنده معتقد است، زمان آن  رسیده که از « صفر یا صد »  دیدن مواضع آقای هاشمی و اینکه آیا در تایید فلان مسئول سخن می گوید یا همچنان از او انتقاد می کند فاصله گرفته شده و به جایگاه ایشان در مقام لنگرگاه نظام توجه عمیق تری صورت گیرد . آنچه مسلم است آقای هاشمی اساسا یک شخصیت میانه رو به شمار رفته که در ایران و جهان  با ویژگی هایی مانند اعتدال ، عقلانیت و عمل گرایی شناخته می شود . در واقع ناظران غربی بر پایه همین ویژگی های جالب توجه است که از ایشان با صفت هایی مانند شخصیت پراگماتیست یاد می کنند .

واقعیت این است که ظرف سه دهه گذشته ، ایشان همواره با جریانات تندرو و رادیکال مقابله کرده و به همین جهت مورد غضب آنها قرار گرفته است . در سال های ابتدایی انقلاب و پس از شهادت مرحوم آیت الله بهشتی ، طرفداران مسعود رجوی بیشترین حملات خود را متوجه جایگاه و شخصیت هاشمی کرده و سلطنت طلبان هم موضعی مشابه منافقین البته در خارج از کشور داشتند . در داخل کشور هم کم و بیش وضع به همین منوال بود . در مقاطعی چپ های رادیکال و مارکسیست ها به شدت با افکار و مواضع آقای هاشمی به مخالفت می پرداختند .

مشی اعتدال و واقع گرایی اما همواره در رفتار آقای هاشمی دیده شد و هر چه نظام به سمت جلو حرکت می کرد ، این مواضع پررنگ تر می شد . ایشان حتی در برهه ای مانع بی احترامی به مندس بازرگان شد . در آن مقطع طرفداران بازرگان با لقب چریک پیر از او یاد کرده و در حمایت از نخست وزیر دولت موقت شعار می دادند . در مقابل برخی جریانات نیز در نماز جمعه ، بر علیه او شعار داده و او را پیر خرفت ایران می نامیدند . آیت الله هاشمی رفسنجانی در یکی از نماز های جمعه ، خواستار توقف شعار بر علیه آقای بازرگان شد چرا که وی را مسلمان ، متدین و مبارز می دانست و سوابق او در سال های پیش از انقلاب را یادآوری کرد . البته آقای هاشمی تاکید کرد که وی نیز با بسیاری از مواضع بازرگان مخالف است اما سزاوار نیست  توهین نسبت به وی رواج یابد . به خوبی به یاد دارم که برخی جریانات تندرو بار دیگر آقای هاشمی را مورد حمله قرار دادند که چرا مخالف شعار بر علیه بازرگان است اما نزدیکان هاشمی می دانستند که او همان مواضع امام در این باره را بیان کرده است .

در سال های ابتدای اصلاحات نیز برخی چهره های تندرو که به تدریج به خارج از کشور نقل مکان کردند اتهامات ناروایی را به آقای هاشمی نسبت دادند که من در مقابل آنها ایستاده و جایگاه و خط مشی هاشمی را به طیف مذکور یادآوری کردم .

در ماه های گذشته نیز آقای هاشمی  شاهد بی سابقه ترین حملات آن هم از جانب برخی مقامات رسمی است که خاطره اهانت های چپ مارکسیستی را زنده می سازد . این بار نوبت به طیف افراطی منتسب به اصولگرایان رسیده که رویکردی تند تر از مقاطع دیگر را در خصوص این چهره با ثبات نظام در دستور کار قرار داده و به تکرار اشتباهات گذشته بپردازند .

دلیل آن هم مواضعی است که آقای هاشمی در ماه های اخیر داشته و نسبت به ترویج رادیکالیسم به ابراز هشدار پرداخته است ؛ مواضعی که پیش از انتخابات در نامه ایشان به مقام معظم رهبری به طور جدی به آن پرداخته شد . هنوز هم بخشی از اصولگرایان به سرگشاده مطرح شدن نامه معترض بوده و آن را بیرقی برای اعتراضات اینده می دانند . سخنان آقای هاشمی را می بایست در تداوم مواضع او در ماه ها و شاید 4 سال گذشته ارزیابی کرد .ایشان بر این اعتقاد هستند که چه بپذیریم یا نپذیریم کشور در روزهای پس از انتخابات دچار صدمات و لطمات قابل تاملی شده که نیازمند ترمیم و توجه جدی است .  در واقع اگر بحث بر سر نتایج اعلام شده انتخابات را به بعد موکول کرده و از آن عبور شود ، دغدغه  اصلی آقای هاشمی این است که با چه رویکردی می بایست به حل و فصل معضلات اخیر پرداخت ؟

نکته تاسف برانگیز در آنجاست که برخی جریانات تندرو و افراطی حتی حاضر به پذیرش وجود معضلاتی جدی نیستند در حالی که برای حل آن ، ابتدا می بایست صورت مساله به طور کامل پذیرفته شده و سپس نسبت به ارائه راهکار پیرامون آن اقدام شود .

شاید برخی گمان می کنند اگر آقای هاشمی اعلام می کرد که همه چیز بر وفق مراد است و فتنه ای بوده که اکنون شکست خورده و لطمات و صدماتی که بخشی از آن توسط مراجع رسمی تایید شده نیز کار جریانات یا مسئولانی متخلف و خودسر بوده است . اگر اینگونه بود حتما صدای به به و چه چه نیروهای افراطی به آسمان بلند می شد . اما آنها به این پرسش پاسخ نمی دهند که که آیا آقای هاشمی از معترضان به نتایج انتخابات - که  عدد قابل توجهی را نیز شامل می شوند – خواسته که برای اعتراض به راهپیمایی میلیونی دست بزنند ؟

واقعیت این است که قشر های مختلفی از جامعه اعم از نخبگان ، دانشگاهیان ، فرهنگیان ، زنان و ... از شرایط موجود ناراضی بوده و در طول 4 سال گذشته هم انتقاداتی جدی نسبت به عملکرد دولت نهم داشته اند .  برخی عملکرد های غیر اصولی کار را به جایی رسانده که بسیاری از اصولگرایان معتدل هم حاضر به حمایت از مواضع آقای احمدی نژاد نیستند .

سخنان آقای هاشمی در دو خطبه نماز جمعه تهران در تیرماه ، جلسات  مجمع تشخیص مصلحت نظام ،  اجلاس خبرگان ، دیدارهای مختلف و سخنان اخیر ایشان در مشهد ناظر بر این نکته است که تنها راه حل عبور از شرایط موجود ، در پیش گرفتن عقلانیت ، بهره گیری از مکانیسم های پیشنهادی عقلای قوم ، جلب نظر معترضان به عنوان بخش عمده ای از جامعه ایران- که به اعتراف خود مسئولان عموما در میان قشر نخبه و تحصیکرده جامعه حضور دارند -  می باشد . می بایست از نخبگان و نامزدهای معترض که از چهره های شاخص نظام به شمار می روند دعوت شود تا راهکارهای خود را بیان کنند و رسانه عمومی راه را برای طرح این مباحث باز بگذارد .

واضح است که از نظر آقای هاشمی ، با تندروی و سخنان تند و تیز زدن و درخواست بازداشت رهبران اصلاحات و باقی مانده فعالان سیاسی اصلاح طلب بدون ارائه هیچ استدلال و مدرکی نمی توان به راه حل مناسب دست یافت . درک درست از شرایط فعلی کشور ، درخواست اصلی آقای هاشمی از همه مسئولان کشور است ؛ اینکه  نمی توان نیروهای توانمند سیاسی را در معادلات روزهای آینده نادیده انگاشت . هاشمی به رغم تشدید اختلافات در 6 ماه بعد از انتخابات می خواهد با راه حل مقتضی ، آرامش و اعتدال باردیگر به کشور بازگردانده شود . در سوی مقابل اما متاسفانه برخی حتی به تشدید برخورد اعتقاد داشته و شعارهایی را سر می دهند که اثری از واقع گرایی در آن یافت نمی شود .

منبع : هفته نامه ستاره صبح – شماره 6 – 22 آذر